นิทานอ่านชีวิต : อันโดรคลุสกับสิงโต

เรียบเรียง โดย ชัยจักร ทวยุทธานนท์

“ข้าเป็นคน…แต่ไม่มีใครปฏิบัติต่อข้าเหมือนเป็นคนเลย จะมีก็แต่สิงโตตัวนี้ ข้ากับมันรักกันเหมือนพี่น้อง”

นิทานเรื่องมิตรภาพของคนกับสิงโตเล่าขานมายาวนาน แม้รายละเอียดต่างไปบ้าง แต่แก่นแท้ของ “ความเป็นเพื่อน” ยังคงดำรงอยู่เรื่อยมา

ในกรุงโรม มีทาสยากจนคนหนึ่งนามว่าอันโดรคลุส (Androclus) หรือ อันโดรเคลส (Androcles) เขาต้องทำงานตรากตรำในบ้านของนายผู้โหดร้าย วันหนึ่งเขาคิดว่าไม่อาจทนต่อไปได้อีกแล้วและหลบหนีจากบ้านของนายผู้โหดเหี้ยมไปให้ไกลที่สุด

เขาซ่อนตัวอยู่ในป่าลึกหลายวัน หิวโหย อ่อนล้าและเริ่มเจ็บป่วย เขาคิดว่าตัวเองจะต้องตายลงแล้วแน่ๆ

วันหนึ่งเขาคลานเข้าไปในถ้ำ แล้วนอนลง ไม่นานก็หลับไป

สักพักก็มีเสียงดังขึ้นจนเขาสะดุ้งตื่น เขาเห็นสิงโตตัวใหญ่เข้ามาในถ้ำ มันคำรามดังลั่น อันโดรคลุสกลัวมาก เขารู้ว่าสัตว์ร้ายตัวนี้ต้องฆ่าเขาแน่ๆ แต่ตรงกันข้าม สิงโตไม่ได้แสดงท่าทางโกรธเกรี้ยว ท่าเดินเขยกของมันแสดงว่ามันบาดเจ็บ

อันโดรคลุสรวบรวมความกล้าค่อยๆ ขยับเข้าใกล้สิงโต ก่อนจะยกอุ้งเท้ามันขึ้นเพื่อดูว่าเกิดอะไรขึ้นบ้าง สิงโตยังคงยืนอยู่ มันถูหัวขนาดใหญ่กับบ่าของชายหนุ่ม

Illustration at page 107 in Europa's Fairy Book.png
ภาพประกอบหนังสือ Europa’s fairy book  ของจอห์น แบตเตน (John Batten) พิมพ์ปี 1916 (ที่มาของภาพ https://en.wikipedia.org/wiki/Androcles#/media/File:Illustration_at_page_107_in_Europa’s_Fairy_Book.png)

อุ้งเท้าสิงโตมีหนามยาวแหลมคมปักแน่น มันทำให้สิงโตเจ็บปวดและเดินด้วยความยากลำบาก เขาใช้ปลายนิ้วจับและดึงหนามนั้นออก ต้องออกแรงทำด้วยความรวดเร็ว เพื่อให้สิงโตเจ็บน้อยที่สุด ในที่สุดเขาก็ทำได้ สิงโตดูมีท่าทีผ่อนคลาย แววตาที่บ่งบอกความเจ็บปวดหายไปแล้ว มันกระโดดไปมาเหมือนสุนัขพร้อมเลียมือและเท้าเพื่อนใหม่

บัดนี้ ความกลัวของอันโดรคลุสหายไปแล้ว คืนนั้น เขากับสิงโตนอนหลับเคียงข้างกันในถ้ำ

สิงโตหาอาหารมาให้อันโดรคลุสเป็นประจำทุกวัน ทั้งคู่กลายเป็นเพื่อนสนิทกันในไม่ช้า อันโดรคลุสรู้สึกว่าชีวิตใหม่ที่ไม่ต้องเป็นทาสเช่นนี้ช่างมีความสุขเหลือเกิน

วันหนึ่ง มีทหารกลุ่มหนึ่งเดินเข้ามาในป่าก่อนจะพบอันโดรคลุสในถ้ำ พวกเขาสืบรู้ว่าชายคนนั้นคือใคร อยู่ที่ไหน

อันโดรคลุสจับตัวกลับไปยังกรุงโรม

กฎหมายโรมันระบุว่าทาสหนีนายทุกคนจะต้องถูกนำตัวไปสู้กับสิงโตที่ถูกขังให้หิวโซ 

ผู้คนนับร้อยเบียดเสียดกันเพื่อเข้าดู “กีฬา” ในลานประลองของซีร์คุสมักซิมุส (Circus Maximus) สนามแข่งรถม้าและแหล่งบันเทิงที่ชาวโรมันโปรดปราน

ประตูเปิดออก อันโดรคลุสผู้น่าสงสารถูกนำตัวเข้ามายังลานต่อสู้ เขาเกือบตายด้วยความกลัว เสียงคำรามของสิงโตดังออกมาให้ได้ยิน ใบหน้าของผู้คนมากมายกำลังเฝ้ามองชะตากรรมของอันโดรคลุสจากบนอัฒจันทร์

สิงโตถูกปล่อยจากกรงขัง ด้วยความหิวโหย มันกระโจนเพียงครั้งเดียวก็ถึงตัวทาสหนุ่ม อันโดรคลุสร้องสุดเสียง ไม่ใช่เพราะความกลัว หากเป็นเสียงร้องด้วยความดีอกดีใจต่างหาก 

สิงโตในถ้ำ เพื่อนเก่าของเขา นั่นเอง

ผู้คนแปลกใจเมื่อเห็นอันโดรคลุสโอบกอดสิงโตอย่างสนิทสนม และยิ่งแปลกใจมากขึ้นเมื่อสิงโตถูหัวของมันกับหน้าทาสหนุ่ม มันหมอบราบกับพื้นแลบลิ้นเลียเท้าเขา ไม่มีใครรู้เลยว่าเกิดอะไรขึ้น

The Story of Androcles and the Lion - The Animal Story Book by Andrew Lang, 1914
ภาพประกอบนิทานเรื่อง “อันโดรเคลสกับสิงโต” (The Story of Androcles and the Lion) ในหนังสือ The Animal Story Book ของ แอนดริว แลง (Andrew Lang) พิมพ์ปี 1914 (ที่มาของภาพ https://www.pinterest.com.au/pin/173107179399972909/)

อันโดรคลุสเล่าเรื่องราวทั้งหมดให้ทุกคนฟัง ความยากลำบากที่เขาได้รับจากการกระทำอันโหดร้ายป่าเถื่อนของนายทาส ความอดอยากหิวโหยที่เกิดขึ้นระหว่างการซ่อนตัวในป่าลึก การพบกันในถ้ำจนนำไปสู่มิตรภาพของทั้งคู่

“ข้าเป็นคน” เขาตะโกนก้อง  “แต่ไม่มีใครปฏิบัติต่อข้าเหมือนเป็นคนเลย จะมีก็แต่สิงโตตัวนี้ ข้ากับมันรักกันเหมือนพี่น้อง”

“ไว้ชีวิตและเป็นอิสระ” เสียงบนอัฒจันทร์ค่อยดังกระหึ่มขึ้นช้าๆ ความเห็นอกเห็นใจเพื่อนมนุษย์ด้วยกันแสดงผลออกมาแล้ว 

“ปล่อยสิงโตไปด้วย ให้ทั้งคู่มีเสรี” อีกเสียงหนึ่งตะโกนขึ้นและขานรับกันเป็นทอดๆ

บัดนี้ อันโดรคลุสเป็นไทแก่ตัว เขาได้รับอนุญาตให้นำสิงโตมาอยู่ด้วย อันโดรคลุสได้รับเงินก้อนหนึ่งเป็นทุนในการเริ่มชีวิตใหม่ มีการนำพวงดอกไม้มาคล้องคอสิงโต กลีบดอกไม้โปรยปรายระหว่างทางที่ทั้งคู่เดินจากลานประลองแห่งนั้น

ไม่ว่าจะไปที่ไหน ผู้คนจะทักว่า “นั่น สิงโตเพื่อนคน แล้วก็นั่น คนที่ช่วยรักษาสิงโต”

ทั้งคู่ใช้ชีวิตในกรุงโรมต่อมาอีกหลายปี

บทส่งท้าย

นิทานเรื่องอันโดรคลุสกับสิงโตเล่าขานกันมาหลายร้อยปี มีเนื้อเรื่องต่างๆ กันไป เช่น อันโดรคลุสหลบหนีจากกงสุล (Consul) โรมันที่ปกครองแอฟริกา 3 ปีต่อมาเขาถูกจับส่งไปกรุงโรม จักรพรรดิคาลิกูลา (Caligula) เห็นใจในมิตรภาพของคนกับสิงโตจึงปล่อยเขาเป็นอิสระ เป็นต้น ขณะที่เชื่อว่าเรื่องนี้เป็นที่มาของนิทานอีสปชื่อดังอย่าง “ราชสีห์กับหนู” หรือ “คนเลี้ยงแกะกับสิงโต” รวมถึงนิทานเรื่อง “ไอแวน อัศวินกับสิงโต” ในศตวรรษที่ 12 ซึ่งอัศวินตัวเอกของเรื่องได้ช่วยสิงโตที่ตกอยู่ในวงล้อมของงูพิษ สิงโตติดตามและช่วยเหลือเขาระหว่างผจญภัยไปในที่ต่างๆ เป็นต้น

จอร์จ เบอร์นาร์ด ชอว์ เขียนบทละครเรื่อง “อันโดรเคลสกับสิงโต” (Androcles and the Lion) ในปี 1912 เขาเขียนให้อันโดรเคลสตัวเอกของเรื่องเป็นช่างตัดเสื้อและเป็นหนึ่งในชาวคริสต์สมัยโรมันที่กวาดล้างและประหัตประหารด้วยการต่อสู้กับสิงโตหิวโหยในโคลอสเซอุม (Colosseum) หนึ่งใน “สิ่งบันเทิง” ของชาวโรมัน ละครเรื่องนี้ยังสอดแทรกคำสอนศาสนายูดาห์และค่านิยมแบบโรมันไว้ด้วย

Androcles-Poster-1938.jpg
โปสเตอร์ละครเวที เรื่อง อันโดรเคลสกับสิงโต จากบทประพันธ์ของจอร์จ เบอร์นาร์ด ชอว์ ที่นครนิวยอร์ก ปี 1938-1939 (ที่มาของภาพ https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/6d/Androcles-Poster-1938.jpg)

ที่มาของข้อมูล

https://americanliterature.com/author/james-baldwin/short-story/androclus-and-the-lion

https://www.heritage-history.com/index.php?c=read&author=baldwin&book=fifty&story=androclus

https://en.wikipedia.org/wiki/Androcles

https://en.wikipedia.org/wiki/Androcles_and_the_Lion_(play)