กิ่งไม้ของนักบุญ

วันที่ 4 ธันวาคมของทุกปีเป็นวันฉลองนักบุญบาร์บารา (St.Barbara) ในประเทศเยอรมนีและออสเตรีย ผู้คนจะนำกิ่งไม้ (ส่วนใหญ่เป็นไม้ผล) มาปักไว้ในแจกันที่มีน้ำและรอกระทั่งดอกไม้บานในค่ำคืนก่อนวันคริสต์มาส ธรรมเนียมดังกล่าวนี้เรียกว่า Barbarazweig หรือ กิ่งไม้ของบาร์บารา (Barbara Branch) ซึ่งเกี่ยวข้องกับตำนานว่าขณะที่มีการควบคุมตัวนักบุญบาร์บาราไปยังที่คุมขัง มีกิ่งเชอร์รีกิ่งหนึ่งเกาะติดเสื้อคลุมที่เธอสวม นักบุญบาร์บาราจึงนำติดตัวเข้าไปในเรือนจำแล้วใส่ไว้ในแก้วน้ำ บางตำนานว่าเธอแบ่งน้ำดื่มรดกิ่งเชอร์รีแห้งที่พบโดยบังเอิญ ดอกเชอร์รีค่อยปรากฏขึ้นและเบ่งบานในวันที่เธอถูกประหารชีวิต

ดอกไม้ที่ผลิบานจึงเป็นเครื่องหมายของการกำเนิดใหม่หรือการเป็นขึ้นมาจากความตาย อันเป็นแนวคิดสำคัญทั้งในความเชื่อโบราณและในศาสนาคริสต์

Barbarazweige bringen Glück - Graz
แจกันและกิ่งไม้ในวันฉลองนักบุญบาร์บารา (ที่มาของภาพ)

นักบุญบาร์บาร์ราเป็น 1 ใน 14 นักบุญผู้ช่วยศักดิ์สิทธิ์ (14 Holy Helpers) เป็นนักบุญผู้พิทักษ์ของคนขุดเหมือง ช่างทำดินปืน ทหารปืนใหญ่และนักดับเพลิง เป็นผู้ปัดเป่าอุบัติเหตุและการตายอย่างกะทันหัน 

Christmas Fact 4 | The German Way & More
แท่นบูชานักบุญบาร์บาราในเหมืองแร่เหล็กเก่า Schacht Konrad ที่เมือง Salzgitter ประเทศเยอรมนี

มีตำนานกล่าวว่าการเป็นมรณสักขี (martyrdom) ของนักบุญท่านนี้เกิดขึ้นในศตรรษที่ 7 แต่ไม่มีหลักฐานประวัติยืนยันว่าเธอมีตัวตนจริงหรือไม่ กระนั้นนักวิชาการก็สันนิษฐานว่าหากเรื่องราวของเธอเกิดขึ้นจริงก็ควรเป็นช่วงจักรพรรดิมักซิมิอานุส (Maximianus) และพรีเฟกท์มาร์เซียน (Marcien) และการประหารเธอก็ควรจะอยู่ระหว่าง ค.ศ.286-305

ตามตำนาน นักบุญท่านนี้อาศัยอยู่แถบเอเชียไมเนอร์ซึ่งเป็นประเทศตุรกีในปัจจุบัน เป็นธิดาของดิโอสคอรุส (Dioscorus) กษัตริย์ท้องถิ่น หรือบางตำนานว่าเป็นเศรษฐีที่ไม่นับถือศาสนาคริสต์ เขาจับเธอไปขังไว้ในหอคอยที่ตกแต่งอย่างงดงาม ไม่ให้ติดต่อกับโลกภายนอก เพราะเขารักเธอมากไม่อยากให้คนอื่นพรากเธอไป ต่อมาเมื่อได้ฟังเรื่องศาสนาคริสต์จากสาวกของพระเยซูที่ปลอมตัวเป็นหมอเข้าไปในหอคอย เธอก็เกิดศรัทธาอย่างแรงกล้า ต่อมาบิดาจับได้จึงขอให้ทางการควบคุมตัวเธอไปทรมาน เขาขอเป็นผู้ตัดศีรษะเธอด้วยตนเอง หลังจากนั้นเขาถูกฟ้าผ่าตายขณะเดินทางกลับบ้าน

File:Saint Barbara - Google Art Project.jpg - Wikimedia Commons
นักบุญบาร์บาราถือรูปหอคอยปราสาทกับขนนกยูงทองคำ (ที่มาของภาพ)

สัญลักษณ์ของนักบุญท่านนี้เป็นรูปหอคอยปราสาทมีช่องหน้าต่าง 3 ช่อง หมายถึง พระตรีเอกานุภาพ (Trinity) นอกจากนี้เธอยังเป็นนักบุญคนเดียวที่ได้ถือจอกกาลิกส์ (grail) กับแผ่นศีล (host) ที่ใช้ในพิธีรับศีลมหาสนิท ส่วนขนนกยูงเชื่อว่ามาจากตำนานเรื่องนกฟินิกซ์ที่ฟื้นขึ้นมาจากความตายซึ่งสอดคล้องกับการผลิดอกของกิ่งไม้ที่ปักในแจกันหรือแก้วใส่น้ำ เข้าใจว่าขนนกฟินิกซ์คงเปลี่ยนเป็นขนนกยูงในภายหลัง

20+ St. Barbara ideas | saint barbara, barbara, saints
นักบุญบาร์บาราถือจอกกาลิกส์ รูปสายฟ้าด้านหลังเป็นตัวแทนเหตุการณ์หลังจากเธอถูกประหารชีวิตแล้ว เช่นเดียวกับรูปปืนใหญ่และกระสุนที่แสดงว่านักบุญท่านนี้เป็นผู้พิทักษ์ทหารปืนใหญ่ (ที่มาของภาพ)

นอกจากกิ่งเชอร์รีที่ใช้กันแพร่หลายแล้ว ยังนิยมนำกิ่งแอปเปิ้ล พลัม ไลแลค ฟอร์ซีเธีย (ตระกูลเดียวกับมะกอก) หรือไม้ดอกอื่นๆ มาปักแจกันในวัน Barbarazweig เชื่อกันว่าถ้าดอกไม้เบ่งบานในวันที่ 25 ธันวาคม จะทำให้คนในบ้านมีความสุขและโชคดี

เรียบเรียง โดย ชัยจักร ทวยุทธานนท์

แหล่งข้อมูล

เครื่องหมายและสัญลักษณ์ในคริสตศิลป์. (2562). จอร์จ เฟอร์กูสัน เขียน. กุลวดี มกราภิรมย์ แปลและเรียบเรียง. พิมพ์ครั้งที่ 9.

https://en.wikipedia.org/wiki/Saint_Barbara

https://www.catholic.org/saints/saint.php?saint_id=166

https://www.catholicculture.org/culture/liturgicalyear/activities/view.cfm?id=552