ความลับของโถคาโนปิก

ความลับของโถคาโนปิก


ส่วนหัวใจ ชาวอียิปต์โบราณไม่นำออกจากศพ เพราะเชื่อว่าหัวใจคือต้นตอของความคิด


ในกระบวนการทำมัมมี อวัยวะภายในที่ถูกนำออกจากศพจะบรรจุไว้ในโถคาโนปิก (Canonic jars) ใช้เพื่อเก็บรักษาสำหรับมัมมีได้ใช้ในโลกหลังความตาย

โถคาโนปิกส่วนใหญ่มักทำด้วยหินปูนหรือเครื่องปั้นดินเผา แต่ก็มีที่ทำจากไม้หรือหินชนิดอื่นด้วย มีหลักฐานว่าชาวอียิปต์ใช้โถคาโนปิกมาตั้งแต่ราชอาณาจักรเก่า (Old Kingdom) กระทั่งในยุคหลังหรือสมัยราชวงศ์โทเลมี (Ptolemaic Period) ปรากฏว่าอวัยวะภายในถูกห่ออย่างง่ายๆ แล้ววางไว้ข้างๆ ศพแทน 

โถแต่ละใบใช้เก็บรักษาอวัยวะเฉพาะอย่าง ในยุคแรกโถไม่มีการสลักข้อความเป็นพิเศษ ขณะที่ฝาโถก็เป็นแบบเรียบๆ กระทั่งสมัยราชอาณาจักรกลาง (Middle Kingdom) ปรากฏการสลักข้อความขณะที่ฝาโถทำเป็นรูปศีรษะมนุษย์ (เชื่อว่าคือใบหน้าของผู้ตาย นั่นเอง) บางทีก็ทำเป็นรูปศีรษะเทพอนูบิส (Anubis) ทั้งนี้ ในสมัยราชวงศ์ที่ 19 (1292-1189 ก่อน ค.ศ.) มีการทำฝาโถเป็นรูปโอรส 4 องค์ของเทพฮอรัส (Horus) เพื่อให้คุ้มครองอวัยวะที่บรรจุไว้ภายใน ได้แก่

  • ศีรษะลิงบาบูน คือ เทพฮาปิ (Hapi) หมายถึง ทิศเหนือ ใช้บรรจุปอด และมีเทพีเนพทิส (Nephthys) คุ้มครอง
  • ศีรษะหมาใน คือ เทพดวามูเทฟ (Duamutef) หมายถึง ทิศตะวันออก ใช้บรรจุกระเพาะอาหาร และมีเทพีเนธ (Neith) คุ้มครอง
  • ศีรษะมนุษย์ คือ เทพอิมเซตี (Imsety) หมายถึง ทิศใต้ ใช้บรรจุตับ และมีเทพีไอซิส (Isis) คุ้มครอง
  • ศีรษะเหยี่ยว คือ เทพเคเบเซนูเอฟ (Qebehsenuef) หมายถึง ทิศตะวันตก ใช้บรรจุลำไส้ และมีเทพีเซอร์เก็ต (Serqet) คุ้มครอง
โถคาโนปิกทั้ง 4 ใบ
ที่มาของภาพ : https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Canopic_jar_MET_DP311708.jpg

ส่วนหัวใจ ชาวอียิปต์โบราณไม่นำออกจากศพ เพราะเชื่อว่าหัวใจคือต้นตอของความคิด ไม่ใช่สมอง​อย่างที่เข้าใจกันในปัจจุบัน ดังจะเห็นได้จากการที่สมองถูกนำออกมาทางโพรงจมูกและทิ้งไปตั้งแต่แรกแล้ว!!!

ในคัมภีร์ผู้วายชนม์ (Book of the Death) หัวใจของผู้ตายจะถูกนำไปชั่งน้ำหนักกับขนนกของเทพีมาอัต (Ma’at) โดยเทพอนูบิส หากหัวใจหนักกว่าขนนก แสดงว่าคนผู้มีใจบาปหยาบช้า วิญญาณจะถูกอัมมิต (Ammit) สัตว์ประหลาดลูกผสมระหว่างสิงโต-ฮิปโปโปเตมัส-จระเข้กัดกิน

Hunefer's Book of the Dead, detail left | Hunefer's Judgemen… | Flickr
ภาพจากคัมภีร์ผู้วายชนม์ แสดงภาพเทพอนูบิสนำวิญญาณผู้ตายเข้าสู่กระบวนการพิพากษา หัวใจจะถูกนำไปชั่งน้ำหนักเทียบกับขนนก มีเทพธ็อต (Thoth, ศรีษะเป็นนกช้อนหอย) ทำหน้าที่บันทึกคำสาบานของวิญญาณ ใกล้ๆ กันมีอัมมิตคอยกัดกินวิญญาณผู้ตายหากพบว่าเป็นคนชั่วช้า
ที่มาของภาพ https://www.flickr.com/photos/profzucker/9395528047

โถทั้งสี่ใบจะบรรจุไว้ในหีบคาโนปิกแล้วฝังไว้ในสุสานพร้อมกับโลงศพของผู้เสียชีวิต ในยุคหลังมีการฝังโถคาโนปิกไว้ใต้ฐานที่ตั้งโลงศพ หรือที่มุมทั้งสีของห้องเก็บศพ

File:Canopic Chest of Khonsu MET 86.1.3ab v2 rgb.jpg - Wikimedia Commons
หีบบรรจุโถคาโนปิก ที่มาของภาพ https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Canopic_Chest_of_Khonsu_MET_86.1.3ab_v2_rgb.jpg

ต่อมาในสมัยที่วิทยาการก้าวหน้ามากขึ้นมีการทำโถคาโนปิก “ปลอม” (dummy jars) เพื่อรักษาธรรมเนียมเอาไว้ แต่ไม่ได้ใช้บรรจุอวัยวะภายในอีกต่อไป เนื่องจากพบเทคนิคการทำมัมมีโดยรักษาอวัยวะภายในไว้กับศพโดยไม่ต้องนำออกมาจากศพอีกต่อไป